​​Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ο ψυχολόγος του Πανεπιστημίου Stanford, David Rosenhan, αποφάσισε να θέσει ένα απλό, αλλά τρομακτικό ερώτημα: Μπορούν οι ειδικοί της ψυχικής υγείας να ξεχωρίσουν πραγματικά τους «υγιείς» από τους «ασθενείς»; ​Για να βρει την απάντηση, οργάνωσε ένα πείραμα που έμεινε στην ιστορία ως «Το Πείραμα Rosenhan» (1973).

​Το Πείραμα ​

Ο Rosenhan και επτά συνεργάτες του – άνθρωποι χωρίς κανένα ιστορικό ψυχιατρικών προβλημάτων – παρουσιάστηκαν σε 12 διαφορετικές ψυχιατρικές κλινικές στις ΗΠΑ. Το μοναδικό τους «σύμπτωμα» ήταν ότι δήλωναν πως άκουγαν φωνές (που έλεγαν λέξεις όπως «άδειο», «κοίλο», «θόρυβος»), οι οποίες ήταν ασαφείς και δεν σχετίζονταν με κάποια γνωστή πάθηση. ​Μόλις εισήχθησαν στις κλινικές, οι συμμετέχοντες σταμάτησαν να υποκρίνονται και άρχισαν να συμπεριφέρονται απολύτως φυσιολογικά, απαντώντας ειλικρινά στις ερωτήσεις των γιατρών. ​

Η Αποτυχία του Συστήματος ​

Παρά την άμεση αλλαγή στη συμπεριφορά τους, κανένας από τους γιατρούς δεν αντιλήφθηκε ότι ήταν «υγιείς». Αντιθέτως, τους διέγνωσαν όλους με σχιζοφρένεια (εκτός από έναν, στον οποίο διέγνωσαν μανιοκατάθλιψη). ​Το πιο σοκαριστικό ήταν ο τρόπος που ερμήνευε το προσωπικό τις φυσιολογικές τους πράξεις. Όταν οι συμμετέχοντες κρατούσαν σημειώσεις για το πείραμα, το προσωπικό κατέγραφε στο ιατρικό τους ιστορικό: «Ο ασθενής επιδίδεται σε γραφική συμπεριφορά». Η «ταμπέλα» της σχιζοφρένειας είχε επισκιάσει την πραγματικότητα. Οι συμμετέχοντες παρέμειναν εγκλωβισμένοι για διάστημα από 7 έως 52 ημέρες. Ακόμα και όταν πήραν εξιτήριο, η διάγνωση που τους συνόδευε ήταν «σχιζοφρένεια σε ύφεση» – η ταμπέλα δεν έφυγε ποτέ πραγματικά.

​

Η Πρόκληση και η Μεγάλη Ανατροπή

​Όταν τα αποτελέσματα δημοσιεύτηκαν, ένα διάσημο πανεπιστημιακό νοσοκομείο αμφισβήτησε τον Rosenhan, ισχυριζόμενο ότι στο δικό τους ίδρυμα δεν θα γίνονταν ποτέ τέτοια λάθη. ​Ο Rosenhan δέχτηκε την πρόκληση: τους ενημέρωσε ότι μέσα στους επόμενους τρεις μήνες θα έστελνε έναν ή περισσότερους ψευδοασθενείς για να τους εντοπίσουν. Στο τέλος του τριμήνου, το νοσοκομείο ανακοίνωσε με περηφάνια ότι είχε εντοπίσει 41 «απατεώνες». Η αποκάλυψη ήταν σοκαριστική: Ο Rosenhan δεν είχε στείλει απολύτως κανέναν!

​Το Ηθικό Δίδαγμα: Η Δύναμη των Ετικετών ​

Το συμπέρασμα του Rosenhan ήταν αμείλικτο: «Είναι σαφές ότι δεν μπορούμε να διακρίνουμε τους υγιείς από τους ασθενείς στα ψυχιατρικά νοσοκομεία». Το πείραμα αυτό μας διδάσκει τρία κρίσιμα πράγματα: ​

Η Αυτοεκπληρούμενη Προφητεία: Μόλις τοποθετηθεί μια ετικέτα σε έναν άνθρωπο, οι γύρω του τείνουν να ερμηνεύουν κάθε του πράξη μέσα από το πρίσμα αυτής της ετικέτας. Το «φυσιολογικό» βαφτίζεται «παθολογικό» για να ταιριάξει με την προκατάληψη.

​Η Απώλεια της Ανθρωπιάς: Όταν η διάγνωση γίνεται το κύριο χαρακτηριστικό ενός ατόμου, ο άνθρωπος χάνεται πίσω από την ασθένεια. Η ταμπέλα αποανθρωποποιεί, οδηγώντας σε μια συστημική αδυναμία να δούμε το υποκείμενο ως οντότητα. ​

Η Ευθύνη των “Ειδικών”: Οι ετικέτες δεν είναι απλώς λέξεις. Είναι εργαλεία με τεράστια ισχύ που μπορούν να εγκλωβίσουν μια ζωή. Το πείραμα υπενθυμίζει ότι η αντικειμενικότητα είναι μια διαρκής προσπάθεια και ότι οφείλουμε να αμφισβητούμε τις «έτοιμες» κατηγοριοποιήσεις. ​Οι ετικέτες, είτε πρόκειται για την ψυχική υγεία, την κοινωνική τάξη, είτε για τον χαρακτήρα, έχουν την τάση να «κολλάνε». Η πρόκληση είναι να βλέπουμε τον άνθρωπο πέρα από το «κουτί» στο οποίο τον έχουμε τοποθετήσει.

Δείτε ακόμη: Μου είπαν ότι το παιδί μου έχει έλλειψη αυτορρύθμισης. Τι σημαίνει αυτό;

Κεντρική Φωτο: ^{pexels-tara-winstead}