«Από τις εμπόλεμες ζώνες του Ισραήλ και τις ρουκέτες που έπεφταν σε απόσταση αναπνοής, μέχρι το τιμόνι της αρχισυνταξίας στις πιο σκοτεινές δικαστικές υποθέσεις της χώρας. Σε μια εφ’ όλης της ύλης συνέντευξη, ο έμπειρος και πολυσπουδασμένος δημοσιογράφος Σωτήρης Σκουλούδης ανοίγει τα χαρτιά του για τη συνεργασία του με τον Πέτρο Κουσουλό, τη σκληρή μάχη με τα fake news, αλλά και την αναπόφευκτη είσοδο της Τεχνητής Νοημοσύνης στα σύγχρονα ΜΜΕ.»
Έχεις περάσει από εφημερίδες, site, ντοκιμαντέρ και την τηλεόραση. Ποιο μέσο θεωρείς ότι σου δίνει τη μεγαλύτερη ελευθερία να πεις μια ιστορία όπως τη θέλεις;
Το μέσο που δίνει αυτή τη δυνατότητα είναι το διαδίκτυο, διότι συνδυάζει τη σύγκλιση των μέσων. Δηλαδή σου επιτρέπει να γράψεις όσο κείμενο θέλεις και να το εμπλουτίσεις με βίντεο, φωτογραφίες και ηχητικά. Και έτσι να πεις μια ιστορία χωρίς περιορισμούς, προσφέροντας άπλετο οπτικοακουστικό υλικό αλλά και πληροφορίες, με τρόπο που δεν μπορεί να γίνει στα άλλα μέσα λόγω περιορισμών. Και γι’ αυτό το λόγο, η δημοσιογραφία του διαδικτύου είναι το παρόν και το μέλλον.
Βέβαια, το διαδίκτυο σου δίνει το δικαίωμα της ανωνυμίας. Πώς κρίνεις, το γεγονός πως πλέον έχει ξεφύγει λίγο η κατάσταση;
Εδώ είναι πολύ σημαντικοί οι κίνδυνοι της διασποράς fake news από το διαδίκτυο ακριβώς, γι’ αυτό που είπες, λόγω της ανωνυμίας και λόγω της μη ευθύνης που μπορεί να υπάρχει. Ωστόσο, όταν γίνεται με σωστά επαγγελματικά κριτήρια, δηλαδή από αναγνωρισμένες ενημερωτικές ιστοσελίδες και με υπογραφή του δημοσιογράφου, αυτός ο κίνδυνος ουσιαστικά εξαλείφεται, αρκεί να τηρούνται οι κανόνες δημοσιογραφικής δεοντολογίας, όπως μπορεί να συμβεί και στα άλλα μέσα, όταν δημοσιεύουν θέματα.
Ειδικά στην εποχή των fake news, της τεχνητής νοημοσύνης και της παραπληροφόρησης, είναι εξαιρετικά σημαντικό να επιστρέψουμε στις βασικές αρχές της δημοσιογραφίας, που το μεγάλο διακύβευμα είναι η ορθή ενημέρωση του πολίτη και πρέπει γενικά ο κλάδος να κινείται προς αυτή την κατεύθυνση, επειδή η δημοσιογραφία αποτελεί το βασικό εχέγγυο για τη διατήρηση της δημοκρατίας και της δικαιοσύνης.
Σωστά. Εσύ είσαι αρχισυντάκτης και στην εκπομπή του Πέτρου Κουσουλού, σωστά;
Ναι, στη “Νύχτα αποκαλύψεων”.
Εκεί καταπιάνεστε με μερικές από τις πιο σκοτεινές και περίπλοκες δικαστικές και αστυνομικές υποθέσεις της χώρας. Πώς είναι να κρατάς το τιμόνι της αρχισυνταξίας σε μια εκπομπή που απαιτεί τόσο λεπτούς χειρισμούς;
Αυτή είναι η πρώτη φορά που αναλαμβάνω ένα τέτοιο πόστο στην τηλεόραση και μαζί με τη δεύτερη αρχισυντάκτρια, την Κωνσταντίνα Τριανταφύλλου, το χειριζόμαστε. Η αλήθεια είναι ότι είναι πολύ μεγάλη δημοσιογραφική πρόκληση. Ακριβώς, επειδή η εκπομπή αυτή πηγαίνει σε βάθος τις διάφορες υποθέσεις και έχει ως βασικό κανόνα και την πρωτογένεια, δηλαδή να αποκαλύπτει πράγματα τα οποία δεν έχουν παίξει αλλού, χρειάζεται πολλή προσοχή, εντατική έρευνα και την παραγωγή πολλών βίντεο. Βεβαίως, όπως είπα, ο σκοπός είναι η αποκάλυψη, οπότε είναι κάτι προκλητικό, δύσκολο, αλλά και εξαιρετικά ενδιαφέρον δημοσιογραφικά, καθώς με τη δουλειά που γίνεται εκεί, εκτός από την ορθή αποκαλυπτική ενημέρωση, σε αρκετές περιπτώσεις έχουμε πυροδοτήσει και σημαντικές αντιδράσεις για τη βελτίωση μιας κατάστασης. Δηλαδή, όταν αποκαλύπτουμε ένα “κακό”, ας το πω έτσι, κάποιον που κάνει κάτι, όπως έχει συμβεί σε διάφορες περιπτώσεις, λόγω της διεισδυτικότητας και της επιρροής της εκπομπής, πολύ συχνά βλέπουμε και σημαντικά αποτελέσματα έπειτα από την προβολή της εκπομπής και αυτό είναι κάτι επίσης πολύ ανταποδοτικό.
Δηλαδή μερικές φορές είναι σαν να επιτελείτε και το έργο των αρχών; Υπάρχει πίεση ή φόβος για τις αποκαλύψεις που βγάζετε στον αέρα;
Να καθοδηγούμε τις αρχές… Με την ανάδειξη των θεμάτων μας, πολλές φορές έχει συμβεί να καθοδηγούμε τις αρχές να κάνουν τη δουλειά τους. Σε πράγματα που δεν έχουν πέσει στην αντίληψή τους και τα αποκαλύπτουμε εμείς.
Εκεί υπάρχει πίεση ή φόβος για τις αποκαλύψεις που θα βγάλετε;
Μπορεί να υπάρξει πίεση, αλλά λόγω της ιδιοσυγκρασίας της εκπομπής και του ίδιου του Πέτρου Κουσουλού, υπάρχει αντίσταση σε αυτές τις πιέσεις και ποτέ δεν μας επηρεάζει κανείς από το να κάνουμε τη δουλειά μας έτσι όπως την ξέρουμε.
Το κοινό δείχνει ενδιαφέρον για τις εγκληματικές υποθέσεις. Πού βάζετε την κόκκινη γραμμή ανάμεσα στην ενημέρωση του πολίτη για μια δικαστική εξέλιξη ή κάποιο αστυνομικό θέμα και στην τηλεοπτική υπερβολή; Μερικές φορές κάποια πράγματα τραβιούνται από τα “μαλλιά”.
Εντάξει, εξαρτάται ποιος το κρίνει αυτό, άμα τραβιέται από τα μαλλιά. Εμάς η λογική μας είναι η σωστή δημοσιογραφική ενημέρωση και η τήρηση της δεοντολογίας και ταυτόχρονα, όπως λέει και ο Κώδικας Δεοντολογίας στην ΕΣΗΕΑ, σε συγκεκριμένο άρθρο, προσπαθούμε να αποκαλύπτουμε όλη την αλήθεια με σεβασμό βέβαια σε όλους κανόνες. Οπότε η γραμμή που βάζουμε είναι μέχρι εκεί που φτάνει η ορθή ενημέρωση που πρέπει να έχουν οι πολίτες για ένα γεγονός.
Πώς είναι η συνεργασία σου με τον Πέτρο Κουσουλό πίσω από τις κάμερες. Πώς διαχειρίζεστε τις στιγμές έντασης, όταν μια πληροφορία, της τελευταίας στιγμής έρχεται, ενώ η εκπομπή μπορεί να είναι live;
Η συνεργασία είναι άψογη. Ο Πέτρος Κουσουλός είναι εξαιρετικός δημοσιογράφος και πολλές φορές καθοδηγεί και αυτός τον τρόπο παρουσίασης της είδησης και φέρνει και ο ίδιος το θέμα. Στο μυαλό του έχει πάντα την αποκάλυψη και την ορθή ενημέρωση του κοινού. Και αυτό που είπες, το να μας έρχονται πληροφορίες της τελευταίας στιγμής και μάλιστα πληροφορίες οι οποίες αλλάζουν αυτά που έχουμε μέχρι τώρα και να τις προσθέτουμε, είναι κατά κάποιο τρόπο το καλύτερό του, δεδομένου ότι αυτό ισχυροποιεί την αποκάλυψη, δίνει άλλο ρυθμό κι ένταση στην εκπομπή και είναι κάτι που μας αρέσει.
Τις στιγμές έντασης που σίγουρα υπάρχουν, τις διαχειριζόμαστε μια χαρά. Και ο ίδιος είναι πολύ έμπειρος για να το χειριστεί αυτό. Η συνεργασία και με εμένα και με όλη την ομάδα είναι, θα έλεγα, ιδανική.
Ωστόσο, εσύ έχεις βραβευτεί και για το πολεμικό σου ρεπορτάζ στο Ισραήλ. Πώς διαχειρίζεται ένας δημοσιογράφος – ο οποίος ξεκίνησε την πορεία του από το διαδίκτυο – τη μετάβαση στην πρώτη γραμμή του μετώπου;
Όχι, μια διόρθωση εδώ. Έχω κάνει πολύ δρόμο στην καριέρα μου. Δηλαδή ήταν ήμουν 12 χρόνια στο Zoogla.gr, ύστερα στο iefimerida, μετά άλλα τέσσερα χρόνια στο NEWSBOMB και πάντα έκανα πολύ ρεπορτάζ σε δρόμους και επεισόδια, πυρκαγιές και αποστολές σε όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό. Δηλαδή έχω κάνει αρκετό δρόμο και έχω βρεθεί σε αρκετά δύσκολες και επικίνδυνες καταστάσεις επεισοδίων και πυρκαγιών και διάφορα άλλα.
Βέβαια η μετάβαση στον πόλεμο, όταν μου ζητήθηκε να το κάνω, ήταν λίγες μέρες μετά την 7η Οκτωβρίου, του ’23, με την εισβολή της Χαμάς, εννοείται ήταν κάτι καινούργιο, ήταν κάτι πολύ αγχωτικό για να μπορέσω να ανταποκριθώ. Σε αυτό και η δυσκολία είναι να πρέπει να ανταποκριθείς και σε κάτι καινούργιο, να παράξεις σωστά ρεπορτάζ, αλλά και να διασφαλίσεις τη σωματική σου ακεραιότητα, γιατί σκοτώνεται ο κόσμος εκεί.
Η μεγαλύτερη πρόκληση σε μια εμπόλεμη ζώνη είναι η διαχείριση του φόβου ή η διαχείριση της εικόνας;
Πρέπει αρχικά να προηγείται το πρώτο που είπες, η διαχείριση του φόβου και το άγχος. Επειδή αν δεν μπορείς να τα διαχειριστείς αυτά δεν θα έχεις και το αποτέλεσμα που πρέπει. Δεδομένου, όμως, ότι το φτιάχνεις στο μυαλό σου και με την εμπειρία σιγά-σιγά αποκτιέται και γίνεται και πιο εύκολο αυτό. Επίσης είναι πολύ μεγάλη πρόκληση να είσαι σε μια ξένη χώρα, όπου τα πάντα είναι αβέβαια και υπάρχει συνεχής κίνδυνος και εσύ να πρέπει, εκεί πέρα, να βρεις που είναι το σημαντικό θέμα, να καταφέρεις να το εκπονήσεις, αλλά και να βγάλεις μια υπεραξία από τις ειδήσεις αυτές και ότι συμβαίνει εκεί.
Δηλαδή, εκτός από την κάλυψη των πολεμικών γεγονότων, είναι και αγχωτικό, αλλά και πολύ ωραίο και προκλητικό challenging, να κάνεις και το κάτι παραπάνω. Nα βγάλεις μια υπεραξία από την είδηση και παράλληλα να τηρήσεις όσο μπορείς και τη δεοντολογία, γιατί μιλάμε για έναν πόλεμο και σε κάθε πόλεμο το πρώτο θύμα είναι η αλήθεια. Οπότε πρέπει εκεί να κοιτάξεις πράγματα όπως είναι να καλύψεις και τις δύο πλευρές, να καλύψεις τα γεγονότα που συμβαίνουν και να αποφεύγεις τις κακοτοπιές, την προπαγάνδα αλλά και πράγματα και καταστάσεις που μπορεί να σου βάλουν εμπόδια στη δουλειά σου.
Ποιο είναι το πιο έντονο σκηνικό που έζησες εκεί και έχει αλλάξει τον τρόπο που βλέπεις τη ζωή γενικότερα;
Η ρουκέτα από τη Χαμάς που έπεσε δίπλα μου, την τρίτη μέρα που ήμουν εκεί. Έχει καταγραφεί και σε βίντεο. Ήμουν στη Σντερότ, είναι η τελευταία πόλη πριν τη Γάζα, η οποία εκείνη την ώρα είχε δώσει εντολή εκκένωσης και πήγα εγώ να καλύψω την εκκένωση. Μπήκα δηλαδή μέσα και τη στιγμή που πέρασα σε ένα συγκεκριμένο σημείο, ευτυχώς λειτούργησε άψογα το αμυντικό σύστημα των Ισραηλινών και άρχισα να ακούω τις σειρήνες και προτροπές από τα μεγάφωνα: «καλυφθείτε, καλυφθείτε». Όχι ότι τα καταλάβαινα στα εβραϊκά, αλλά καταλάβαινα ότι κάτι γίνεται. Βγήκα από το αμάξι μου σε δευτερόλεπτα και μπήκα σε ένα κουβούκλιο όπου έτυχε να βρίσκεται εκεί. Αυτό το κουβούκλιο, που μοιάζει με περίπτερο, είναι που έχουν αρκετά σημεία στις επικίνδυνες ζώνες για να πρέπει να προφυλάσσεται ο κόσμος. Ευτυχώς εκείνη τη στιγμή βγήκα ενστικτωδώς από το αμάξι μου και έτρεξα μέσα ενώ η ρουκέτα της Χαμάς τελικά δεν αντιμετωπίστηκε, συγκεκριμένα από το Iron Dome και έφτασε στην κυριολεξία 30 μέτρα μακριά από το αυτοκίνητό μου. Ακούστηκε μεγάλη έκρηξη, υπήρχαν και θραύσματα. Εγώ ευτυχώς ήμουν μέσα στο κουβούκλιο αυτό, οπότε αυτό νομίζω ότι ήταν ένα γεγονός που με στιγμάτισε γιατί είδα τι είναι η γραμμή μεταξύ ζωής και θανάτου στον πόλεμο και ότι ανά πάσα στιγμή μπορεί να κινδυνεύσεις. Λίγα μέτρα να ήμουν πιο εκεί ή αν έπεφτε η ρουκέτα πιο εδώ τώρα δεν θα μιλούσαμε.
Στο NEWSBOMB συνεχίζεις να είσαι αρχισυντάκτης;
Ναι, ναι. Είμαι αρχισυντάκτης τα Σαββατοκύριακα και ρεπόρτερ μέσα στην εβδομάδα στο NEWSBOMB, ώστε και να προλαβαίνω και τις απαιτήσεις της εκπομπής.
Πώς ισορροπείς ανάμεσα στο clickbait που ζητάει το SEO, με το ποιοτικό και ερευνητικό ρεπορτάζ;
Εφόσον το θέμα σου είναι ενδιαφέρον και χρήσιμο για τον κόσμο, πάντα υπάρχει τρόπος να θέσεις κάτι έξυπνα στον τίτλο, για το SEO. Πάντα υπάρχει τρόπος να πεις κάτι με έξυπνο με δημιουργικό τρόπο, χωρίς να κιτρινίσεις και να το κάνεις clickbait.
Εσύ, σε μάχιμος δημοσιογράφος και έχεις τέσσερα μεταπτυχιακά. Είναι η ακαδημαϊκή γνώση ασπίδα απέναντι στην προχειρότητα της εποχής μας;
Καταρχάς θέλω να σου πω ότι το έχω πει τώρα για την επόμενη εβδομάδα, ξεκινάω και διδακτορικό στα ΜΜΕ, με θέμα τεχνητή νοημοσύνη και δημοσιογραφία, που είναι η μεγάλη πρόκληση, όπως ξέρεις, στις εποχές μας.
Και απαντώντας στην ερώτησή σου, ναι, είναι. Διότι βασικά ο δημοσιογράφος για να κάνει ορθά τη δουλειά του πρέπει να έχει μόρφωση και να έχει παιδεία, προκειμένου να την μεταλαμπαδεύει αυτή μέσα από το ρεπορτάζ του και τα κείμενά του και στον κόσμο. Και επειδή δυστυχώς στον χώρο παρατηρείται σε διάφορα πράγματα αρκετή μετριότητα, νομίζω ότι η εκπαίδευση και η ακαδημαϊκή παιδεία είναι όντως μια ασπίδα, αλλά και ένα εφόδιο στο να κάνεις τη δουλειά σου έτσι όπως πρέπει.
Είσαι και καθηγητής σε σχολή δημοσιογραφίας παράλληλα. Τι συμβουλές δίνεις στα νέα παιδιά που θέλουν να βγουν στο ρεπορτάζ σήμερα;
Το βασικότερο που τους λέω είναι να αποφασίσουν αν το θέλουν πολύ να κάνουν αυτή τη δουλειά, γιατί ο ρεπόρτερ είναι μια δουλειά που αν δεν τη θέλεις πολύ, σίγουρα δεν θα τα καταφέρεις, λόγω των απαιτήσεων που έχει: περίεργα ωράρια, κίνδυνο, δυσκολία, όλα αυτά. Όμως άμα το θέλεις πολύ και εντρυφήσεις σε αυτό και κάνεις θυσίες, τότε θα τα καταφέρεις και είναι μια δουλειά η οποία, πέρα από τις δυσκολίες που υπάρχουν, είναι εξαιρετικά ανταποδοτική, διότι μπορεί να προσφέρει πολλές σημαντικές εμπειρίες, αλλά και χαρές.
Το βασικό που τους λέω είναι αποφασίστε ότι το θέλετε πολύ! Αποφασίστε ότι θέλετε να δουλέψετε πολύ γι’ αυτό και θα τα καταφέρετε.
Πόσο έχει επηρεάσει ο ερχομός του παιδιού σου τη δική σου κοσμοθεωρία και τον τρόπο που βλέπεις την καθημερινότητα;
Επηρεάζει πράγματι, επειδή πλέον συνειδητοποιείς ότι δεν είσαι για τον εαυτό σου. Ό,τι κάνεις δεν είναι μόνο για τον εαυτό σου, αλλά εργάζεσαι και για κάποιον άλλον. Προσπαθείς να είσαι καλός στα πάντα και για κάποιον άλλον. Και ο ερχομός του παιδιού δίνει ένα πολύ μεγάλο κίνητρο, αλλά και μια μεγάλη χαρά και ανανέωση στη ζωή.
Έτσι, δεν είσαι μόνος, αλλά εργάζεσαι και για τον απόγονο σου και όλο αυτό εμένα προσωπικά μου δίνει και χαρά και μεγάλο κίνητρο. Θεωρώ δηλαδή ότι με κάνει και πιο δημιουργικό, μου αναβαθμίζει τη θεώρηση για τη ζωή και με κάνει και πιο υπεύθυνο.
Στα τέλη Μαΐου ήρθε στο προσκήνιο η δικαστική διαμάχη της συζύγου σου Ευλαμπίας Ρέβη και του Γιώργου Κουρδή με τον ΣΚΑΪ, μετά την απόφαση του σταθμού να φέρει έναν ηθοποιό στην παρουσίαση της εκπομπής τους, περιορίζοντας τους ίδιους σε δεύτερο πλάνο. Πρόκειται για μια κίνηση που αγγίζει συνολικά τα δικαιώματα των δημοσιογράφων. Πώς βιώνεις εσύ αυτή τη διεκδίκηση και τη στάση τους;
Τη στηρίζω απόλυτα, φυσικά. Και τη στηρίζω απόλυτα, όχι επειδή είναι σύζυγός μου, αλλά επειδή έχει απόλυτο δίκιο, θεωρώ ότι ήταν αδικία αυτό που συνέβη, ότι είναι υποτιμητικό και εκφυλιστικό για τη δημοσιογραφία να βάζεις έναν ηθοποιό να κάνει τον παρουσιαστή σε μια απαιτητική εκπομπή, μάλιστα, με αμιγώς δημοσιογραφικό χαρακτήρα, όπως ήταν ειδικά τη χρονιά που πέρασε, όταν το έκανε η Ευλαμπία Ρέβη και ο Γιώργος Κουρδής. Και θεωρώ ότι αυτό ήταν μια λάθος απόφαση, η οποία στοίχισε και στη δημοσιογραφική ομάδα και στην εκπομπή και πιστεύω ότι τα δικαστήρια θα το δουν αυτό.
