Όταν το σπίτι, αντί για ασφάλεια, γίνεται πηγή φόβου, το παιδί μπορεί να εκφράσει τον πόνο του είτε προς τα έξω είτε προς τα μέσα.

Το σπίτι θα έπρεπε να είναι ο χώρος όπου ένα παιδί αισθάνεται ασφαλές, προστατευμένο και αποδεκτό. Τι συμβαίνει όμως όταν μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον κυριαρχούν η λεκτική, η σωματική ή η ψυχολογική βία;

Η έκθεση ενός παιδιού στη βία δεν επηρεάζει μόνο τη στιγμή που αυτή συμβαίνει. Μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, τους άλλους και τις σχέσεις του, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται τα συναισθήματά του.

Κάθε παιδί αντιδρά διαφορετικά. Κάποιο μπορεί να εξωτερικεύσει τον θυμό και την ένταση που βιώνει, ενώ κάποιο άλλο μπορεί να στραφεί προς τον εαυτό του.

Όταν ο πόνος βγαίνει προς τα έξω

Η επιθετικότητα μπορεί να αποτελέσει έναν τρόπο εξωτερίκευσης έντονων συναισθημάτων.

Ένα παιδί που μεγαλώνει σε περιβάλλον όπου η βία αποτελεί συχνό τρόπο επικοινωνίας μπορεί να μάθει ότι ο θυμός εκφράζεται με φωνές, απειλές, προσβολές ή σωματική επιθετικότητα. Αυτό δεν σημαίνει ότι το παιδί «είναι κακό» ή ότι θα γίνει απαραίτητα επιθετικό.

Σημαίνει, όμως, ότι μπορεί να έχει μάθει να χρησιμοποιεί έναν τρόπο αντίδρασης που έχει δει επανειλημμένα γύρω του.

Η επιθετικότητα μπορεί να εμφανιστεί:

• απέναντι σε άλλα παιδιά ή συνομηλίκους,
• μέσα από έντονα ξεσπάσματα θυμού,
• με λεκτικές προσβολές ή απειλές,
• με δυσκολία στη διαχείριση της ματαίωσης,
• ακόμη και μέσα από παραβατικές συμπεριφορές.

Πίσω από τη συμπεριφορά μπορεί να υπάρχει φόβος, θυμός, αίσθημα αδικίας ή αδυναμία να εκφράσει με λόγια αυτό που πραγματικά βιώνει.

Όταν ο πόνος στρέφεται προς τα μέσα

Δεν εκφράζουν όλα τα παιδιά τον πόνο τους με θυμό.

Κάποια παιδιά αποσύρονται, κλείνονται στον εαυτό τους και αρχίζουν να πιστεύουν ότι δεν αξίζουν, ότι φταίνε ή ότι δεν υπάρχει τρόπος να αλλάξει η κατάσταση.

Αυτή η εσωτερίκευση των συναισθημάτων μπορεί να συνδέεται με:

• χαμηλή αυτοεκτίμηση,
• έντονη αυτοκριτική και αυτοϋποτίμηση,
• ενοχές και αίσθημα ότι «φταίνε» για όσα συμβαίνουν,
• κοινωνική απομόνωση,
• έντονη θλίψη ή απελπισία,
• αλλαγές στη συμπεριφορά και την καθημερινότητά τους.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η ψυχολογική επιβάρυνση μπορεί να συνδεθεί και με αυτοτραυματικές ή αυτοκτονικές σκέψεις.

Γι’ αυτό μια φράση όπως «δεν αντέχω άλλο» ή «μακάρι να μην υπήρχα» δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απλή υπερβολή ή προσπάθεια προσέλκυσης προσοχής. Μπορεί να αποτελεί ένα σοβαρό μήνυμα ότι το παιδί χρειάζεται άμεσα έναν ασφαλή ενήλικα και κατάλληλη επαγγελματική υποστήριξη.

Και οι «κακές παρέες»;

Η έκθεση στη βία μπορεί να συνδέεται και με άλλες συμπεριφορές που προκαλούν ανησυχία, όπως η παραβατικότητα, η χρήση ουσιών ή η εμπλοκή σε επικίνδυνες παρέες.

Ωστόσο, είναι σημαντικό να μην αντιμετωπίζουμε αυτές τις συμπεριφορές ως αναπόφευκτη κατάληξη.

Ένα παιδί που μεγαλώνει μέσα στη βία δεν είναι καταδικασμένο να γίνει βίαιο ή παραβατικό.

Οι αντιδράσεις του επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες: την προσωπικότητά του, την ηλικία του, τη διάρκεια και την ένταση της έκθεσης στη βία, αλλά και την ύπαρξη ενός υποστηρικτικού και ασφαλούς ενήλικα στη ζωή του.

Η υπερπροστασία είναι το ίδιο πράγμα;

Όχι. Η υπερπροστατευτικότητα και ο έντονος περιορισμός δεν αποτελούν μορφές ενδοοικογενειακής βίας με την ίδια έννοια όπως η σωματική ή ψυχολογική κακοποίηση.

Μπορούν, ωστόσο, όταν είναι έντονα και επίμονα, να επηρεάσουν την αυτονομία, την αυτοπεποίθηση και την ικανότητα του παιδιού να διαχειρίζεται δύσκολες καταστάσεις.

Γι’ αυτό χρειάζεται να ξεχωρίζουμε τις διαφορετικές μορφές οικογενειακής δυσλειτουργίας και να αποφεύγουμε τις απόλυτες συνδέσεις.

Το παιδί δεν είναι η συμπεριφορά του

Ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο μήνυμα.

Ένα παιδί που γίνεται επιθετικό δεν χρειάζεται μόνο να ακούσει «σταμάτα να χτυπάς».

Ένα παιδί που απομονώνεται δεν χρειάζεται μόνο να ακούσει «μίλα περισσότερο».

Και ένα παιδί που εκφράζει απελπισία δεν χρειάζεται να ακούσει «μη λες τέτοια».

Χρειάζεται έναν ενήλικα που θα σταθεί δίπλα του και θα προσπαθήσει να καταλάβει τι υπάρχει πίσω από τη συμπεριφορά.

Η βία στο σπίτι μπορεί να αφήσει βαθιά σημάδια. Όμως, η έγκαιρη αναγνώριση, η προστασία, η σταθερότητα και η κατάλληλη ψυχολογική υποστήριξη μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά.

Γιατί πίσω από μια επιθετική συμπεριφορά μπορεί να υπάρχει ένα παιδί που φοβάται.

Και πίσω από ένα παιδί που σιωπά, μπορεί να υπάρχει ένας πόνος που περιμένει κάποιον να τον ακούσει.

Πηγές / Για περισσότερη ενημέρωση

• World Health Organization (WHO) – Violence against children
• WHO/Europe – Preventing child maltreatment
• World Health Organization – Mental health of adolescents

Δείτε ακόμη: Δεν είναι «κακό παιδί»: Τι μας λέει η συμπεριφορά του;

Την κα Σαββούλα Κάτσικα μπορείτε να την βρείτε και στα social της:

Tik Tok, Instagram, Facebook

Γραμμές Υποστήριξης και Άμεση Βοήθεια

112 – αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος, έχει γίνει απόπειρα, υπάρχει σχέδιο ή το παιδί έχει πρόσβαση σε κάτι με το οποίο μπορεί να βλάψει τον εαυτό του. Είναι ο αριθμός έκτακτης ανάγκης.

1056 – Έθνική Γραμμή SOS για Παιδιά -Το Χαμόγελο του Παιδιού. Δωρεάν, 24ωρη, για παιδιά και εφήβους αλλά και για γονείς/ενήλικες που ανησυχούν για ένα παιδί. Στελεχώνεται από εξειδικευμένο προσωπικό. 

116111 – Ευρωπαϊκή Γραμμή Υποστήριξης Παιδιών – 24ωρη συμβουλευτική και ψυχολογική υποστήριξη για παιδιά και εφήβους. 

1018 – Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία – γραμμή ειδικά για κρίση και πρόληψη αυτοκτονιών. 

10306 – Γραμμή ψυχοκοινωνικής υποστήριξης – μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για ψυχολογική υποστήριξη.

11525 – Μαζί για το Παιδί – συμβουλευτική για γονείς ανήλικων παιδιών και για παιδιά άνω των 12 ετών, καθημερινές 09:00 – 19:00.

Κεντρική Φωτο: ^{pexels-brett-sayles}