Το παιδί που μεγαλώνει πολύ νωρίς: Όταν ένα παιδί γίνεται «ο μικρός ενήλικας» της οικογένειας

Υπάρχουν παιδιά που μοιάζουν να έχουν μεγαλώσει πριν την ώρα τους. Παιδιά που δείχνουν υπερβολικά υπεύθυνα, που καταλαβαίνουν πότε η μαμά είναι στενοχωρημένη, πότε ο μπαμπάς είναι θυμωμένος και που πολλές φορές προσπαθούν να κρατήσουν τις ισορροπίες μέσα στο σπίτι.

Μπορεί να τα χαρακτηρίσουμε «ώριμα για την ηλικία τους». Μπορεί να θαυμάσουμε το πόσο υπεύθυνα είναι.

Όμως, πίσω από αυτή την εικόνα μπορεί να υπάρχει ένα παιδί που έχει αναλάβει περισσότερα από όσα του αναλογούν.

Όταν το παιδί αναλαμβάνει ρόλο ενήλικα

Κάθε παιδί χρειάζεται να αισθάνεται ότι υπάρχει κάποιος μεγαλύτερος που θα το φροντίσει, θα το προστατεύσει και θα αναλάβει τις δύσκολες καταστάσεις.

Τι συμβαίνει όμως όταν οι ρόλοι αρχίζουν να μπερδεύονται;

Όταν ένα παιδί αισθάνεται ότι πρέπει να φροντίσει έναν γονέα, να ηρεμήσει μια ένταση ανάμεσα στους γονείς, να αναλάβει υπερβολικές ευθύνες στο σπίτι ή να κρύψει τα δικά του συναισθήματα για να μην επιβαρύνει περισσότερο την οικογένεια, τότε μπορεί να αρχίσει να λειτουργεί σαν ένας «μικρός ενήλικας».

Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος του είπε ξεκάθαρα «πρέπει να μεγαλώσεις». Μπορεί να συμβεί σταδιακά.

Το παιδί παρατηρεί. Καταλαβαίνει. Προσαρμόζεται.

Οι σιωπηλές σκέψεις ενός παιδιού που πιέζεται:

• «Πρέπει να είμαι δυνατός.»
• «Δεν πρέπει να δημιουργώ προβλήματα.»
• «Πρέπει να βοηθάω τη μαμά.»
• «Δεν πρέπει να στενοχωρώ κανέναν.»

Άλλο η υπευθυνότητα και άλλο η πρόωρη ενηλικίωση

Είναι σημαντικό να ξεχωρίσουμε την υπευθυνότητα από την πρόωρη ανάληψη ρόλων ενηλίκου.

Ένα παιδί μπορεί φυσιολογικά να έχει κάποιες ευθύνες στο σπίτι, να βοηθά τους γονείς του και να μαθαίνει σταδιακά να είναι ανεξάρτητο.

Το πρόβλημα ξεκινά όταν οι ευθύνες αυτές ξεπερνούν αυτό που μπορεί να διαχειριστεί αναπτυξιακά ή όταν το παιδί αισθάνεται ότι η συναισθηματική ισορροπία της οικογένειας εξαρτάται από εκείνο.

Πού τελειώνουν τα όρια;

Για παράδειγμα, άλλο είναι να ζητήσουμε από ένα παιδί να τακτοποιήσει το δωμάτιό του και άλλο να περιμένουμε από εκείνο να λειτουργεί ως «μεσολαβητής» όταν οι γονείς συγκρούονται.

Άλλο είναι να ενθαρρύνουμε ένα παιδί να βοηθά τον μικρότερο αδερφό του και άλλο να αισθάνεται ότι είναι υπεύθυνο για τη φροντίδα του.

Η διαφορά μπορεί να φαίνεται μικρή, αλλά για το παιδί είναι σημαντική.

«Δεν θέλω να στενοχωρήσω τη μαμά» : Η καταπίεση των αναγκών

Ένα παιδί που έχει μάθει να προσέχει συνεχώς τα συναισθήματα των ενηλίκων μπορεί να αρχίσει να βάζει τα δικά του συναισθήματα σε δεύτερη μοίρα.

• Μπορεί να μη ζητήσει κάτι που χρειάζεται.
• Μπορεί να κρύψει τη στενοχώρια ή τον θυμό του.
• Μπορεί να δυσκολεύεται να πει «δεν μπορώ» ή «δεν θέλω».
• Μπορεί ακόμη να αισθάνεται ενοχές όταν διασκεδάζει ή όταν φροντίζει τον εαυτό του, επειδή μέσα του έχει μάθει ότι πρέπει πρώτα να είναι διαθέσιμο για τους άλλους.

Και κάπως έτσι, ένα παιδί που φαίνεται «πολύ δυνατό» μπορεί στην πραγματικότητα να έχει μάθει ότι δεν υπάρχει αρκετός χώρος για τις δικές του ανάγκες.

Γιατί μπορεί να συμβεί αυτό;

Δεν υπάρχει ένας μόνο λόγος.

Μια οικογένεια μπορεί να περνά μια δύσκολη περίοδο, όπως μια σοβαρή οικονομική δυσκολία, μια ασθένεια, έναν χωρισμό ή έντονες συγκρούσεις. Ένας γονέας μπορεί να αντιμετωπίζει τις δικές του δυσκολίες και, χωρίς να το επιδιώκει, να στηρίζεται περισσότερο συναισθηματικά στο παιδί.

Μερικές φορές, επίσης, ένα μεγαλύτερο παιδί μπορεί να αναλάβει περισσότερες ευθύνες επειδή υπάρχει ένα μικρότερο παιδί στην οικογένεια.

Δεν σημαίνει ότι οι γονείς δεν αγαπούν το παιδί τους ή ότι το κάνουν σκόπιμα. Συχνά οι οικογενειακές συνθήκες δημιουργούν καταστάσεις στις οποίες τα όρια ανάμεσα στους ρόλους γίνονται λιγότερο ξεκάθαρα.

Οι επιπτώσεις στην ενήλικη ζωή

Δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί που ανέλαβε πολλές ευθύνες θα αντιμετωπίσει απαραίτητα δυσκολίες ως ενήλικας.

Ωστόσο, κάποιες φορές μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο και αργότερα.

• Να αισθάνεται ότι πρέπει πάντα να είναι ο δυνατός.
• Να δυσκολεύεται να ζητήσει βοήθεια.
• Να αναλαμβάνει συνεχώς τα προβλήματα των άλλων.
• Να αισθάνεται ενοχές όταν λέει «όχι».
• Να θεωρεί ότι πρέπει να φροντίζει τους πάντες, ακόμη κι όταν ο ίδιος έχει ανάγκη από φροντίδα.

Ίσως, μάλιστα, να μην αντιλαμβάνεται καν ότι αυτό που κάνει δεν είναι απλώς «ο χαρακτήρας του». Μπορεί να είναι ένας τρόπος που έμαθε πολύ νωρίς για να αισθάνεται ότι έχει έλεγχο, ότι είναι χρήσιμος ή ότι προστατεύει τους ανθρώπους που αγαπά.

Το παιδί χρειάζεται να είναι παιδί

Το να μεγαλώνει ένα παιδί δεν σημαίνει ότι πρέπει να μεγαλώσει βιαστικά.

Χρειάζεται να μπορεί να παίξει, να κάνει λάθη, να ζητήσει βοήθεια, να θυμώσει, να φοβηθεί, να κλάψει και να πει «δεν μπορώ» χωρίς να αισθάνεται ότι απογοητεύει την οικογένειά του.

Οι γονείς δεν χρειάζεται να είναι τέλειοι. Χρειάζεται όμως να θυμούνται κάτι βασικό:

Το παιδί τους δεν είναι υπεύθυνο για να κρατήσει όρθια την οικογένεια.

Οι ενήλικες είναι εκείνοι που χρειάζεται να αναλαμβάνουν τα βάρη των ενηλίκων.

Και ίσως το πιο σημαντικό που μπορούμε να προσφέρουμε σε ένα παιδί που προσπαθεί να μεγαλώσει πολύ γρήγορα είναι να του δείξουμε ότι δεν χρειάζεται να είναι πάντα δυνατό.

Μπορεί απλώς να είναι παιδί.

Και αυτό, από μόνο του, είναι αρκετό.

Δείτε ακόμη: 5 βήματα για να μάθεις να λες “όχι” στους άλλους χωρίς ενοχές

Κεντρική Φωτο: ^{pexels-hbharun}