Αυτορρύθμιση είναι η ικανότητα ενός παιδιού να προσαρμόζει τα συναισθήματα, τη συμπεριφορά του και τη σκέψη του σύμφωνα με τις συνθήκες τις οποίες βιώνει, για να επιτύχει ανεξάρτητο ένα στόχο.

Η αυτορρύθμιση προσφέρει αυτονομία στο άτομο ώστε από την παιδική ηλικία να μπορεί να γίνει ανεξάρτητο (Cooper2009).

Γράφει η Μαλούκου Μαρία

Εργοθεραπεύτρια

Οι δεξιότητες που πρέπει να έχει ένα παιδί για να επιτύχει την αυτορρύθμιση είναι:

• Διατήρηση της προσοχής.
• Ενσυναίσθηση / Αναγνώριση των συναισθημάτων των δικών του και των άλλων.
• Επίλυση προβλημάτων.
• Ανοχή στη ματαίωση.
• Αυτοέλεγχο και αυτοσυγκράτηση.
• Αυτογνωσία

Για την ανάπτυξη της αυτορρύθμισης παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο οι γονείς, οι ευκαιρίες , τα ερεθίσματα που δίνονται και οι εκπαιδευτικοί. Τα παιδιά δε γεννιούνται με αυτή τη δεξιότητα αλλά με τη δυνατότητα να την αναπτύξουν.

Η έλλειψη αυτορρύθμισης είναι ζωτικής σημασίας  για την μάθηση και την ανάπτυξη θετικής συμπεριφοράς. Μπορεί να δημιουργήσει ακαδημαϊκές αλλά και κοινωνικές δυσκολίες αφού εμποδίζει του μαθητές να μάθουν και να ενεργήσουν ανεξάρτητα.

Αυτορρύθμιση μπορούν να αποκτήσουν μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες και με αναπτυξιακές διαταραχές.

Οι διαδικασίες που εμπλέκονται στην αυτορρύθμιση χωρίζονται σε τρείς τομείς : την αισθητηριακή ρύθμιση , τη συναισθηματική ρύθμιση και τη γνωστική ρύθμιση.

Έρευνα του Harvard  έδειξε ότι οι ικανότητες αυτορρύθμισης ξεκινούν να  αναπτύσσονται λίγο μετά τη γέννα. Εξελίσσονται δυναμικά μέχρι τις ηλικίες  των τριών και πέντε ετών. Μετά από αυτή την ηλικία εξελίσσονται πολύ πιο αργά. Είναι αναγκαία η ανάπτυξη των λειτουργιών αυτών στη πρώιμη παιδική ηλικία.

Η ικανότητα αυτορρύθμισης  ενός παιδιού παίζει τεράστιο ρόλο στο να κάνει και να διατηρεί φιλίες. Να συμμετέχει στο σχολείο και να σημειώνει πρόοδο. Να ελέγχει τις παρορμήσεις του και να διατηρεί τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά του εστιασμένα στην επίτευξη του στόχου του.

Πως μαθαίνω ένα παιδί να έχει αυτορρύθμιση;

Μέσα από δραστηριότητες που ενθαρρύνουν :

• Το δημιουργικό παιχνίδι.
• Τα παιχνίδια ρόλων.
• Το ομαδικό παιχνίδι στη κατάλληλη ηλικία.
• Τη σωματική άσκηση.
• Την αυτοεξυπηρέτηση.
• Την ανάθεση και διαχείριση ευθυνών.
• Τη διαχείριση του άγχους.

Με μειωμένη πάντα εποπτεία από τον ενήλικα /γονέα στο μέτρο του δυνατού και επιτρεπτού.

Μερικά παραδείγματα συμπεριφορών που μπορεί να υποδεικνύουν έλλειψη αυτορρύθμισης είναι : συνεχή ένταση και ξεσπάσματα θυμού, χαμηλή αυτοεκτίμηση, μη ανοχή στη ματαίωση, συχνά tantrums, επιθετικότητα, κοινωνική απόσυρση ή απομόνωση, μη συμμόρφωση με κοινωνικούς κανόνες, συνεχές άγχος.

Σε ποιον μπορεί να απευθυνθεί ο γονέας για να  βοηθήσει το παιδί του  που έχει δυσκολίες στην αυτορρύθμιση ;

Ένας έμπειρος εργοθεραπευτής  μπορεί να αξιολογήσει τις ικανότητες του παιδιού. Να προσδιορίσει που οφείλεται η δυσκολία στην αυτορρύθμιση. Σε αισθητηριακούς , γνωστικούς ή συναισθηματικούς παράγοντες;  Σε συνεργασία με έναν έμπειρο ψυχολόγο θα διαμορφώσουν ένα πρόγραμμα για την ανάπτυξη των ικανοτήτων του παιδιού.

Συμβουλές και ενδεικτικά παραδείγματα δραστηριοτήτων αυτορρύθμισης από μικρή ηλικία :

• Αφήνω το παιδί να φάει μόνο του.
• Να ντυθεί μόνο του και  να φορέσει τα παπούτσια του.
• Να διαλέξει τα ρούχα που θα φορέσει.
• Να ετοιμάσει το πρωινό του.
• Να ετοιμάσει τη τσάντα του για το σχολείο.
• Να στρώσει το κρεβάτι του.
• Παροτρύνω να προσεγγίσει άλλα παιδάκια για να παίξει στη παιδική χαρά, στο πάρκο.
• Παροτρύνω να μοιραστεί τα παιχνίδια του , τα μπισκότα του.
• Του δίνω να διαχειριστεί ένα μικρό ποσό χρημάτων π. χ να ψωνίσει στο κυλικείο του σχολείου.
• Ενθαρρύνω να ασχοληθεί με αθλητικές δραστηριότητες.
• Επιβραβεύω λεκτικά τις θετικές του συμπεριφορές.
• Είμαι δίπλα του παρατηρητής , δεν επεμβαίνω χωρίς να μου το ζητήσει.
• Του επιτρέπω να δρα ανεξάρτητο, δεν προσφέρω πάντα πλήρη υποστήριξη.
• Δεν ακυρώνω τις προσπάθειές του συγκρίνοντάς το με άλλα παιδιά.
• Όταν μου ζητά βοήθεια δε δίνω άμεσα τη λύση. Δίνω ενθάρρυνση και καθοδήγηση, προτείνω λύσεις. Χρησιμοποιώ εκφράσεις όπως:  «τι θα έλεγες αν….», «Δοκίμασες να…», «Πού νομίζεις ότι έκανες λάθος..» . Με τον τρόπο αυτό καθοδηγούμε το παιδί να σκεφτεί και εν τέλει να είναι το ίδιο που λύνει το πρόβλημα και όχι εμείς.
• Αποτελώ ο ίδιος παράδειγμα για το παιδί μου.

Κεντρική Φωτο: ^{pexels-prashant-sharma}