Πίσω από ένα ξέσπασμα, μια άρνηση ή μια έντονη αντίδραση μπορεί να κρύβεται ένα συναίσθημα που το παιδί δεν έχει ακόμη μάθει να εκφράζει.

«Γιατί το κάνει αυτό;»

Είναι μια συνηθισμένη ερώτηση όταν ένα παιδί φωνάζει, κλαίει, αρνείται να συνεργαστεί ή αντιδρά έντονα. Συχνά η συμπεριφορά συνοδεύεται από χαρακτηρισμούς όπως «δύσκολο», «κακομαθημένο» ή «ανυπάκουο».

Όμως ένα παιδί δεν είναι η συμπεριφορά του.

Μια δύσκολη αντίδραση μπορεί να σχετίζεται με ένα συναίσθημα, μια ανάγκη ή μια δυσκολία που το παιδί δεν έχει ακόμη την ικανότητα να εκφράσει διαφορετικά.

Η συμπεριφορά είναι ένας τρόπος επικοινωνίας

Η ικανότητα ενός παιδιού να αναγνωρίζει και να ρυθμίζει τα συναισθήματά του αναπτύσσεται σταδιακά. Έτσι, αντί να πει «είμαι κουρασμένο», «φοβάμαι», «ζηλεύω» ή «χρειάζομαι βοήθεια», μπορεί να κλάψει, να φωνάξει, να απομακρυνθεί ή να αντιδράσει έντονα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε συμπεριφορά είναι αποδεκτή. Σημαίνει ότι πριν προσπαθήσουμε να αλλάξουμε μια συμπεριφορά, χρειάζεται να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τι την προκαλεί.

Τι μπορεί να βρίσκεται πίσω από ένα ξέσπασμα;

Η συμπεριφορά ενός παιδιού επηρεάζεται τόσο από το ίδιο όσο και από το περιβάλλον του.

Παράγοντες που μπορεί να αυξήσουν την ένταση είναι:

• η κούραση ή η έλλειψη ύπνου,
• η πείνα,
• ένα φορτωμένο πρόγραμμα,
• οι πολλές αλλαγές,
• η υπερδιέγερση,
• δυσκολίες στο σχολείο ή με συνομηλίκους,
• αλλαγές στην οικογένεια,
• άγχος, φόβος ή ανασφάλεια,
• η ανάγκη για περισσότερη σύνδεση με τον γονιό.

Όταν το «όχι» γίνεται καθημερινότητα

«Δεν θέλω!», «Θέλω μόνος μου!», «Δεν θα το κάνω!»

Η έντονη άρνηση μπορεί να δυσκολεύει την καθημερινότητα, αποτελεί όμως και μέρος της ανάπτυξης της αυτονομίας. Το παιδί ανακαλύπτει τις δικές του επιθυμίες και προσπαθεί να αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο.

Ο γονιός μπορεί να κρατήσει το όριο και ταυτόχρονα να προσφέρει μικρές επιλογές:

• «Θέλεις τα μπλε ή τα αθλητικά παπούτσια;»
• «Θέλεις να μαζέψεις τα παιχνίδια μόνος σου ή μαζί μου;»
• «Θέλεις πρώτα μπάνιο ή πιτζάμες;»

Το όριο παραμένει σταθερό, ενώ το παιδί αποκτά ένα μικρό αίσθημα ελέγχου.

Όριο χωρίς απόρριψη

Τα συναισθήματα χρειάζεται να αναγνωρίζονται, ακόμη κι όταν μια συμπεριφορά πρέπει να σταματήσει.

«Καταλαβαίνω ότι είσαι θυμωμένος. Είναι εντάξει να θυμώνεις. Δεν είναι εντάξει να χτυπάς.»

Το μήνυμα είναι σημαντικό: όλα τα συναισθήματα είναι αποδεκτά, αλλά δεν είναι όλες οι συμπεριφορές αποδεκτές.

Όταν ένα παιδί χτυπά, χρειάζεται σαφές όριο χωρίς χαρακτηρισμούς. Αντί για «είσαι κακό παιδί», μπορούμε να πούμε: «Δεν θα σε αφήσω να χτυπήσεις. Είσαι θυμωμένος, αλλά δεν χτυπάμε.»

Έτσι διορθώνουμε τη συμπεριφορά χωρίς να στιγματίζουμε το παιδί.

Πρώτα σύνδεση, μετά καθοδήγηση

Σε μια στιγμή έντονης συναισθηματικής φόρτισης, οι πολλές εξηγήσεις συνήθως δεν βοηθούν. Το παιδί μπορεί να χρειάζεται:

• ήρεμη φωνή,
• λίγα και απλά λόγια,
• αναγνώριση του συναισθήματος,
• παρουσία και ασφάλεια,
• σταθερό όριο χωρίς απειλές.

Η συζήτηση μπορεί να ακολουθήσει όταν η ένταση έχει μειωθεί.

Και οι γονείς δεν χρειάζεται να είναι τέλειοι. Αν κάποια στιγμή φωνάξουν ή αντιδράσουν με τρόπο που δεν θα ήθελαν, η επανόρθωση έχει αξία. Ένα «σου φώναξα πριν και δεν ήταν σωστό» διδάσκει στο παιδί ότι τα λάθη μπορούν να αναγνωρίζονται και οι σχέσεις να αποκαθίστανται.

Ας αλλάξουμε την ερώτηση

Ίσως αντί για «Γιατί το κάνει αυτό;» να ρωτήσουμε:

«Τι δυσκολεύεται να διαχειριστεί αυτή τη στιγμή;»

Και αντί για «Πώς θα το κάνω να σταματήσει;»:

«Τι χρειάζεται να μάθει ή να πάρει από εμένα;»

Ο στόχος δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που δεν θυμώνουν ή δεν κάνουν λάθη. Είναι να τα βοηθήσουμε, σταδιακά, να κατανοούν όσα νιώθουν και να βρίσκουν πιο λειτουργικούς τρόπους να τα εκφράζουν.

Κεντρική φωτο: ^pexels.com