Της Ελευθερίας Στρατομήτρου
Η έντονη, αποπνικτική οσμή που θυμίζει γκάζι ή θειάφι και «έπνιξε» τις τελευταίες ώρες τα νότια και ανατολικά προάστια της Αθήνας, αλλά και τον Πειραιά, δεν προκάλεσε μόνο εκατοντάδες κλήσεις στην Πυροσβεστική και προληπτικές εκκενώσεις σχολείων. Ξύπνησε παράλληλα μνήμες από μια γνώριμη, περιβαλλοντική πληγή της Βόρειας Ελλάδας: το διαχρονικό πρόβλημα δυσοσμίας στη Δυτική Θεσσαλονίκη.
Καθώς οι αρχές στην Αττική αναζητούν την πηγή του κακού, έχοντας ήδη αποκλείσει τη διαρροή στο δίκτυο φυσικού αερίου, μια προσεκτική ανατομή των δύο περιπτώσεων δείχνει ότι το φαινόμενο της πρωτεύουσας ακολουθεί το ίδιο ακριβώς «μοτίβο» που ταλαιπώρησε για χρόνια τους κατοίκους στο Κορδελιό και τον Εύοσμο.
Το Χρονικό της Θεσσαλονίκης: Όταν η Μυρωδιά Απέκτησε «Ταυτότητα»
Στη Θεσσαλονίκη, το πρόβλημα δεν ήταν ένα τυχαίο γεγονός λίγων ωρών, αλλά μια καθημερινότητα ετών (με κορύφωση την περίοδο 2016-2018) που οδήγησε τους κατοίκους σε μεγάλες κινητοποιήσεις και την υπόθεση στη δικαιοσύνη.
Το Φαινόμενο: Μια ανυπόφορη μυρωδιά «κλούβιου αυγού» ή γκαζιού σκέπαζε τη δυτική πλευρά της πόλης, προκαλώντας αναπνευστικά προβλήματα, τσούξιμο στα μάτια και ξηρότητα στον λαιμό.
Το Τυφλό Σημείο των Μετρήσεων: Για μήνες, οι κλασικοί σταθμοί μέτρησης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης έδειχναν «φυσιολογικά επίπεδα». Ο λόγος; Τα όργανα μετρούσαν αιωρούμενα σωματίδια και διοξείδιο του αζώτου, αλλά όχι τις χημικές ενώσεις που προκαλούσαν τη μυρωδιά.
Η Λύση από το ΑΠΘ: Η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας επιστράτευσε το Εργαστήριο Ελέγχου Ρύπανσης Περιβάλλοντος του ΑΠΘ. Με ειδικό εξοπλισμό, οι επιστήμονες «παγίδευσαν» τον αέρα και εξέδωσαν επίσημο πόρισμα, σύμφωνα με το οποίο η δυσοσμία οφειλόταν σε μερκαπτάνες (οργανικές ενώσεις του θείου) και άλλους πτητικούς υδρογονάνθρακες.
Οι Επίσημες Ενέργειες: Το συγκεκριμένο επιστημονικό πόρισμα είχε συνδέσει τις μερκαπτάνες με παραγωγικές διαδικασίες των τοπικών διυλιστηρίων. Μετά από συζητήσεις ετών και υπό την πίεση των τοπικών φορέων, οι εμπλεκόμενες πλευρές προχώρησαν σε επίσημες παρουσιάσεις έργων αναβάθμισης (στεγανοποίηση δεξαμενών, βιολογικοί καθαρισμοί) με σκοπό τον δραστικό περιορισμό των οσμών.
Αττική: Το Ίδιο Μοτίβο, Άλλη Γεωγραφία
Η τρέχουσα αναστάτωση στα παράλια της Αττικής παρουσιάζει ομοιότητες με τα πρώτα στάδια της διαχείρισης της κρίσης στη Θεσσαλονίκη:
Η φύση της οσμής: Οι κάτοικοι περιγράφουν μια μυρωδιά «γκαζιού/θείου». Αξίζει να σημειωθεί ότι το φυσικό αέριο είναι από τη φύση του άοσμο και η χαρακτηριστική μυρωδιά του δίνεται τεχνητά με την προσθήκη χημικών ενώσεων (όπως οι μερκαπτάνες), ακριβώς για να εντοπίζονται οι διαρροές.
Η στάση των εταιρειών: Όπως και στην περίπτωση της Θεσσαλονίκης, οι αρμόδιες εταιρείες διανομής αερίου (ΔΕΣΦΑ, ΕΝΑΟΝ) έσπευσαν αμέσως να διευκρινίσουν ότι τα συστήματά τους λειτουργούν κανονικά και δεν καταγράφεται καμία διαρροή, γεγονός που στρέφει τις έρευνες των αρχών προς άλλες κατευθύνσεις.
Τα εξεταζόμενα σενάρια: Οι αρμόδιοι φορείς και οι περιβαλλοντικές αρχές εξετάζουν ήδη διάφορα ενδεχόμενα. Μεταξύ αυτών είναι η πιθανή μεταφορά βιομηχανικών εκπομπών από τις βιομηχανικές ζώνες της Αττικής, καθώς οι μετεωρολογικές συνθήκες (όπως η άπνοια ή το φαινόμενο της θερμοκρασιακής αναστροφής) τείνουν να εγκλωβίζουν τους ρύπους χαμηλά στην ατμόσφαιρα.
Το μετεωρολογικό δεδομένο: Αξιοσημείωτο είναι ότι η προκαταρκτική ανάλυση με οπισθοτροχιές HYSPLIT του μετεωρολόγου Θοδωρή Κολυδά δείχνει ότι οι αέριες μάζες που έφτασαν στις πληγείσες περιοχές είχαν προηγουμένως κινηθεί από νότιο-νοτιοανατολικό θαλάσσιο ή παράκτιο τομέα, ένα στοιχείο που οι αρχές οφείλουν να διερευνήσουν περαιτέρω.
Το Συμπέρασμα και το Μάθημα
Η εμπειρία της Θεσσαλονίκης απέδειξε ότι η έντονη οσμή δεν αποτελεί υποκειμενική αίσθηση, αλλά ένα μετρήσιμο περιβαλλοντικό ζήτημα.
Για να δοθούν άμεσες και έγκυρες απαντήσεις στους κατοίκους, οι ελεγκτικοί μηχανισμοί δεν πρέπει να βασίζονται μόνο στις τυπικές μετρήσεις ρουτίνας. Κρίνεται απαραίτητη η άμεση λήψη δειγμάτων αέρα με εξειδικευμένο εξοπλισμό την ώρα που το φαινόμενο βρίσκεται σε έξαρση, ώστε να ταυτοποιηθεί με ακρίβεια το χημικό αποτύπωμα της οσμής και να εντοπιστεί η ακριβής πηγή προέλευσης.
Μέχρι τότε, η επίσημη σύσταση των αρχών παραμένει σαφής: παραμονή σε εσωτερικούς χώρους με κλειστά παράθυρα. Ωστόσο, η διασφάλιση της ποιότητας του αέρα που αναπνέουμε παραμένει το ζητούμενο.
